Introductie

Encephalitozoon cuniculi is een ziekte die wordt veroorzaakt door een protozoa. Een protozoa is een heel klein organisme dat iets groter is dan een bacterie en kleiner dan een meercellig organisme.
E,cuniculi heeft om te kunnen overleven en zich te vermeerderen een gastheer (het konijn) nodig. Buiten het lichaam kan het alleen overleven in de vorm van een spore. Bij warm en vochtige weer kunne deze sporen wel een paar weken overleven.

Levenscyclus van E. cuniculi

Bij een besmetting worden de E. cuniculi parasieten in het lichaam opgenomen en gaan in regressie. Ze komen zo in een inactieve (latente) fase en leven in synergie (samenwerking) met het konijn. Er zijn op dat moment geen ziekte verschijnselen waar te nemen.
Als er op enig moment een weerstandsverandering optreedt (bij vagv stress) in het leven van een geïnfecteerd konijn dan kunnen de parasieten uit hun latente fase komen en overgaan naar het acute infectiestadium. Op dat moment gaan de parasiet zich vermenigvuldigen en ontstaat er een ontstekingsreactie van het lichaam.

Verschijnselen bij E. cuniculi

Als een konijn in het acute infectiestadium terecht komt dan zal het ook ziektesymptomen krijgen, Het symptomen beeld kan vrij divers zijn, maar de 5 hoofdsymptomen zijn:
1. Hersenproblemen: nystagmus, scheve kop of tollen om de lengteas
2. Achterhandsproblemen: slappe of verlamde achterpoten
3. Blaas- of nierproblemen: urine lekken en/of veel drinken en plassen
4. Oogproblemen zoals lensverkleuringen, cataract of uveitis, verdikkingen in het oog
5. Vermageren zonder aanwijsbare oorzaak

Ad 1. Hersenproblemen bij het konijn:
* Draainek: torticollis of een scheve kop (= head tilt)
* Tollen: rolneigingen om de lengteas van het konijn
* Nystagmus = het ritmisch heen en weer bewegen van de oogbol
* Hersenproblemen: epileptiforme aanvallen, zwaaibewegingen met het hoofd
Ad 2. Problemen aan de achterpoten van het konijn:
* Parese posterior = trekken of slepen met een of beide achterpoten
* Paralyse posterior = verlamming van de achterhand
* Ataxie = ongecontroleerde bewegingen van de achterhand en omvallen
Ad 3. Blaas- en nierproblemen:
* Urinebrand. Het konijn lekt urine over de achterpoten en buikwand
* PU/PD door nier schade = veel drinken en plassen
* Lurken aan de fles
Ad 4. Oogproblemen:
* Lensverkleuring of cataract
* Uveitis of een wolkachtige verdikking in het oog wordt veroorzaakt door E. cuniculi.
Indien een konijn wolkerige verdikkingen of massieve verdikking in de (voorste) oogkamer heeft moet er aan E. cuniculi worden gedacht.
Ad 5. Afvallen zonder aanwijsbare oorzaak
We hebben gemerkt dat er konijnen zijn waarbij we geen vinger kunnen leggen op de oorzaak van het afvallen cq vermageren. We hebben geen tumoren kunnen ontdekken, er is geen gebitsprobleem, nierprobleem of een andere oorzaak voor het vermageren. We hebben geen aparte pagina voor het afvallen gemaakt, maar willen er wel aandacht op vestigen. Als er een vermagering bij het konijn gevonden zonder dat er een oorzaak aangewezen kan worden dan zijn wij van mening dat er aan E. cuniculi gedacht moet worden

Hoe raakt een konijn besmet met E. cuniculi

Besmetting kan plaatsvinden van het ene naar het andere konijn via de urine (= horizontaal) of via de baarmoeder van moeder naar kind (=verticaal). Infecties kunnen latent aanwezig blijven zonder klinische verschijnselen tot een moment waarop de weerstand minder is en er wel verschijnselen optreden.
We zien deze ziekte vaker bij wat oudere konijnen. Vaak zijn er net voordat het probleem zich openbaarde stress momenten aan te wijzen. Denk hierbij aan een operatie, een vaccinatie, verhuizing of het doormaken van een andere ziekte zoals gebitsproblemen.

Hoe toon je deze ziekte aan: bloedonderzoek of urine?

Er zijn bloedtesten voor het konijn beschikbaar die antilichamen kunnen aantonen. Of deze bloedonderzoeken echt onderscheidend zijn is echter de vraag, namelijk: De antilichamen werden bij 71 % van de zieke konijnen gevonden, maar ook bij 46 % van de gezonde konijnen gevonden.
In de urine kunnen sporen worden aangetoond, echter deze worden maar af en toe uitgescheiden en als ze daarom niet gevonden worden zegt dat weinig tot niets.
Indien een konijn verdacht wordt van een infectie met E. cuniculi dan gaan we van een infectie met deze ziekte uit tot het tegendeel bewezen is. Omdat een snelle start van de behandeling nodig is beginnen we gelijk met medicijnen voordat alle onderzoeksresultaten bekend zijn.
Een positieve bloedtiter (IgM en IgG) en/of positieve antigeen PCR in bloed en/of urine is weer een aanknopingspunt dat het om E. cuniculi kan gaan, echter het is geen bewijs. Het mooiste is als je dit onderzoek na een paar weken herhaalt.

Behandeling

Afhankelijk van de verschijnselen gebruiken we de volgende medicijnen:
Let op: de keuze voor het te gebruiken medicijn wordt bepaald door de symptomen die aanwezig zijn: kijk op de aparte pagina’s die we over de hoofdproblemen hebben gemaakt.
• anti-protozoaire middelen: Fenbendazol ( Panacur ®)
• Dexamethason
• Vitamine B
• Antibioticum
• Dexamethason oogdruppels
• Pijnstilling: Metacam.

NB: Er zijn bijna geen geregistreerde diergeneesmiddelen voor konijnen. De hierboven beschreven diergeneesmiddelen zijn geregistreerd voor het gebruik bij de hond of de kat.

Indien we als behandelend dierenarts denken dat er een diergeneeskundige noodzaak aanwezig is dan mogen we via de cascades behorend bij het Diergeneesmiddelenbesluit en de Diergeneesmiddelenregeling gebruik maken van de hierboven beschreven diergeneesmiddelen bij het konijn.
Warmte
het is belangrijk dat je konijn op temperatuur blijft om de infectie zo snel mogelijk te overwinnen. We zien te vaak dat konijnen niet opknappen omdat ze in de kou buiten blijven of binnen niet een warm genoeg hok hebben. Zorg voor een warme omgeving, je konijn is echt ziek! In onze kliniek liggen ze ook in de verwarmde opname. Thuis kun je een warmwaterkruik gebruiken.
HAAL HET KONIJN NAAR BINNEN ALS HET BUITEN KOUD IS!

Wacht geen weken of maanden: De eerste klappen zijn daalders waard!
Hoe langer er gewacht wordt des te slechter wordt de prognose op herstel. Zorg dat een konijn met verschijnselen van E. cuniculi zo snel mogelijk behandeld wordt met medicijnen om de ontstekingsreactie tegen te gaan. Als de verschijnselen al weken of maanden aanwezig zijn wordt de kans op genezing kleiner en kleiner.

Omdat E. cuniculi besmettelijk is adviseren we ook om konijnen in hetzelfde hok gedurende 2 weken met 1x daags 20 mg/kg LG te behandelen. Omdat je niet zeker weet of het besmette konijn op dat moment actief parasieten aan het uitscheiden is. Als je dit zeker wilt weten dan zullen we urine en bloedonderzoek moeten uitvoeren bij het konijn
met symptomen. Vooral het urine onderzoek is dan belangrijk! Via de urine wordt de ziekte overgebracht..

Voorkomen van problemen

De E. cuniculi besmetting van je konijn is moeilijk tegen te gaan, ook omdat het al lang geïnfecteerd kan zijn zonder dat het konijn er last van heeft. Hygiëne maatregelen kun je echter wel treffen. Maak elke wek het hele hok schoon en de plas en poep plekken dagelijks.
De sporen kunnen 2 weken overleven bij kamer temperatuur en zelfs weken tot maanden bij een vochtige en warmere omgeving. Mocht uw konijn komen te overlijden maak dan het hok goed schoon en ontsmet het. Om besmetting naar ander konijnen te beschermen kun je het hok schoon gaan maken om de sporen te doden met 0,1% bleek of met 70 % Ethanol.